Bọ biển

Bọ biển là tên ở Việt Nam của các loài giáp xác chân đều khổng lồ giống Bathynomus, họ Cirolanidae[2]. Theo một nghiên cứu công bố trên tạp chí ZooKeys năm 2025, phần lớn bọ biển bán ở Việt Nam là Bathynomus jamesi Kou, Chen & Li, 2017; một số mẫu mua ở Quy Nhơn là loài mới Bathynomus vaderi[1][2][4]. Bọ biển được tàu lưới kéo đánh bắt ở vùng nước sâu Biển Đông và đưa về bờ còn sống trong thùng đá[2].
Thông tin nhanh
| Mục | Nội dung |
|---|---|
| Tên tiếng Việt | Bọ biển |
| Tên gọi khác, tên vùng miền | sea bug (cách gọi trong bài báo khoa học) |
| Tên tiếng Anh | giant isopod (supergiant isopod) |
| Tên khoa học | Bathynomus jamesi Kou, Chen & Li, 2017[1] |
| Phạm vi của trang | Giống Bathynomus. Phần lớn mẫu bọ biển mà nhóm nghiên cứu mua ở Việt Nam là B. jamesi; một số là loài mới B. vaderi[2][4]. |
| Phân loại | Lớp Malacostraca › Bộ Isopoda › Họ Cirolanidae[1] |
| Nhóm hàng | Sứa, ruốc và hải sản khác |
| Mùa vụ | chưa xác minh |
| Mã WoRMS (AphiaID) | 1059800 |
Đặc điểm và nơi sống
- Giáp xác biển sâu, cùng lớp Malacostraca với tôm, cua nhưng thuộc bộ Chân đều (Isopoda)[1].
- Trước loài mới, Biển Đông đã ghi nhận bốn loài Bathynomus: B. affinis, B. decemspinosus, B. doederleini và B. jamesi[2].
- B. jamesi: hai con đực lớn nhất nhóm nghiên cứu thấy dài 415 mm và 410 mm, mỗi con nặng hơn 2,6 kg[2].
- B. vaderi: dài tới 32,5 cm, nặng hơn 1 kg; mẫu thu ngoài khơi Quy Nhơn khoảng 50 hải lý, độ sâu không rõ[2][5].
Ở Việt Nam: vùng nuôi, vùng khai thác
Theo nhóm tác giả bài ZooKeys, bọ biển được đánh bắt làm thực phẩm ở Việt Nam từ khoảng năm 2017, được so sánh với tôm hùm về chất thịt. Nhu cầu tăng khiến việc đánh bắt tăng; bọ biển được bán sống trong thùng đá ở quán nhỏ hoặc bể nước lạnh ở nhà hàng lớn. Mẫu nghiên cứu được mua ở nhà hàng và ngư dân tại Quy Nhơn, Đà Nẵng và Hà Nội[2]. Phụ lục loài thủy sản kèm Nghị định 37/2024/NĐ-CP (đã bị Nghị định 41/2026/NĐ-CP thay thế) không có mục bọ biển hay giống Bathynomus[6].
Mùa vụ
Chưa xác minh. Trang này không ghi mùa vụ theo lời truyền miệng; sẽ bổ sung khi có nguồn từ cơ quan thuỷ sản hoặc nghiên cứu công bố.
Cách chọn tươi
- Hải sản tươi có mùi nhẹ, không tanh nồng, không chua, không khai (hướng dẫn chung của FDA cho hải sản tươi)[3].
- Bọ biển thường được bán sống, giữ trong thùng đá hoặc bể nước lạnh[2]. Như các loại giáp xác khác, nên chọn con còn cử động chân[3].
Cách bảo quản
- Dùng trong 2 ngày thì để ngăn mát từ 4°C trở xuống; để lâu hơn thì bọc kín, cấp đông[3].
- Rã đông trong ngăn mát qua đêm; cần nhanh thì cho vào túi kín rồi ngâm nước lạnh[3].
- Không để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ; trời nóng trên 32°C thì không quá 1 giờ[3].
Cách chế biến
Các cách chế biến phổ biến: hấp, nướng, nấu lẩu. Nấu chín kỹ; phần lớn hải sản nấu tới nhiệt độ tâm 63°C[3] Cửa hàng sơ chế miễn phí và nhận chế biến mang về theo yêu cầu.
Mua bọ biển tại ThuyHaiSan.VN (Hà Nội)
Cửa hàng nhập bọ biển theo đơn và theo ngày khi có hàng; loài của từng con chưa giám định. Giá thay đổi theo ngày: xem giá niêm yết tại gian hàng hoặc gọi 0339.247.689. Địa chỉ: 418 Phạm Văn Đồng, Phường Đông Ngạc, Hà Nội; mở cửa 8h–13h và 14h30–20h30. Xem cách đặt hàng và giao hàng.
Câu hỏi thường gặp
Bọ biển là con gì?
Là giáp xác chân đều khổng lồ giống Bathynomus, sống ở biển sâu. Phần lớn bọ biển bán ở Việt Nam mà các nhà khoa học kiểm tra là Bathynomus jamesi.
Bọ biển có phải loài mới phát hiện ở Việt Nam không?
Một phần. Tháng 1/2025, tạp chí ZooKeys công bố loài mới Bathynomus vaderi từ mẫu mua ở Quy Nhơn. Còn phần lớn bọ biển bán ở Việt Nam là loài đã biết B. jamesi.
Bọ biển to cỡ nào?
B. jamesi có con đực dài tới khoảng 41 cm, nặng hơn 2,6 kg; B. vaderi dài tới 32,5 cm, nặng hơn 1 kg (theo bài ZooKeys 2025).
Mua bọ biển ở Hà Nội giá bao nhiêu?
Giá thay đổi theo ngày và theo cỡ. Giá niêm yết tại website thuyhaisan.vn; cần hỏi nhanh thì gọi 0339.247.689.
Chưa xác minh
- Loài của từng con bọ biển bán tại cửa hàng (B. jamesi hay B. vaderi): chưa giám định.
- Độ sâu sống, vùng đánh bắt cụ thể: bài báo khoa học chỉ ghi "vùng nước sâu Biển Đông".
- Nghị định 41/2026/NĐ-CP có hiệu lực từ 25/01/2026 và thay thế Nghị định 37/2024/NĐ-CP[7]. Tên trong phụ lục Nghị định 37 được giữ để đối chiếu lịch sử; danh mục tên loài hiện hành và loài của mặt hàng cụ thể cần được xác minh riêng.
Nguồn dẫn
- WoRMS (World Register of Marine Species) – Bathynomus jamesi Kou, Chen & Li, 2017, AphiaID 1059800
- ZooKeys 1223: 289–310 (Ng, Sidabalok & Nguyen, 2025) – Bathynomus jamesi
- FDA (Hoa Kỳ) – Selecting and Serving Fresh and Frozen Seafood Safely
- WoRMS – Bathynomus vaderi Ng, Sidabalok & Nguyen, 2025, AphiaID 1791043
- Báo Thanh Hoá (15/01/2025) – Bọ biển khổng lồ ở Việt Nam được công nhận là loài mới
- Phụ lục loài thủy sản kèm Nghị định 37/2024/NĐ-CP (bản PDF lưu trữ trên cổng dữ liệu TP Cần Thơ; Nghị định 37 đã bị Nghị định 41/2026 thay thế)
- Nghị định 41/2026/NĐ-CP – văn bản chính thức trên Cổng Chính phủ (hiệu lực 25/01/2026; thay thế Nghị định 37/2024/NĐ-CP)
Ngày truy cập các nguồn: 15/11/2026. Phát hiện chỗ sai, xin báo qua [email protected].